﻿<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?><rss version="2.0"><channel><title>الجمعية الفلسفية التطوانية: الفلسفة في المدينة التطوانية</title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/categories/الفلسفة_في_المدينة_التطوانية/</link><description>Asociaci&amp;#243;n Filos&amp;#243;fica Tetuan&amp;#237; (AfT), jamiafalsafiatetuania@yahoo.es</description><pubDate>Thu, 08 May 2008 03:04:15 GMT</pubDate><copyright>Copyright 2008 الجمعية الفلسفية التطوانية</copyright><generator>jeeran RSSGenerator v1.0</generator><image><url>http://asofilotetuani.jeeran.com/photos/profile_t.jpg</url><title>الجمعية الفلسفية التطوانية: الفلسفة_في_المدينة_التطوانية</title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/categories/الفلسفة_في_المدينة_التطوانية/</link></image><item><title>بمناسبة اليوم العالمي للفلسفة: &amp;quot;تاريخ ممكن&amp;quot; و &amp;quot;تاريخ متحقق&amp;quot; للفلسفة في مدينتنا العامرة.</title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/12/414454.html</link><guid isPermaLink="false">414454</guid><description>&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify" align="right"&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="FONT-WEIGHT: bold"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="FONT-WEIGHT: bold"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="FONT-WEIGHT: bold"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="FONT-WEIGHT: bold"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold; mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;سيرا على التقليد الذي اختطته لنفسها، وبتنسيق مع اللجنة الثقافية لثانوية المنصور الذهبي للتعليم الخصوصي، نظمت "الجمعية الفلسفية التطوانية"، يومه الجمعة 23 نوفمبر 2007 على الساعة الرابعة والنصف بعد الزوال نشاطا ثقافيا احتفالا باليوم العالمي للفلسفة حيث ألقيت&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;ۥ&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt; محاضرة بعنوان "محاولة لتأريخ الاشتغال بالفلسفة في تطاون" ذهبت&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;ۥ&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt; فيها إلى أن مسعى التأريخ للفلسفة درسا ومعرفة في مدينتنا مسعى نبيل يروم الانتظام في المفهوم "التواطني" الذي ينبغي تجسيده باصطناع أهل الصنعة لسؤال التاريخ في أخص خصوصياتهم المكانية والثقافية كسبا للوعي بجغرافية الصنعة من جهة، ومحاولة لتأمل مسارها الزمني من جهة أخرى، واقتدارا على إضافة علم نافع بحركتها العامة في مدينة يقال عنها، ضمن مقدمات مشهورة وغير مبررة إديولوجيا وسياسيا، أن لها "خصوصية" تختص بها، و"دورا" ثقافيا يراد لها أن "تلعبه". &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold; mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;وذهبت&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;ۥ&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt; إلى أن البحث في موضوع "التأريخ" للفلسفة في مدينتنا لا ينفصل عن مجموع البحث الذي يمكن أن ينجز في عموم المكان السيادي الذي تقع فيه تطاون إلى جانب المدائن الأخرى، ولكنه بحث يفرض حذرا مضاعفا من حيث البدايات المفترضة للبحث، وطبيعة المقصود بالفلسفة فيها، ومقتضيات التمييز بين الفكر عموما، والفلسفة على وجه الخصوص، وأيهما أدخل في التأريخ لها من حيث الاشتغال بها كمعرفة وعلم، أو الاشتغال بها كتربية وتعليم، لا سيما وجود تداخل وسائط لغوية في تدريسها وتحصيل العلم بها، من قشتالية وعربية، وتوارد مستويات التحكم في مصيرها التعليمي بين سلطة فقهية إسلامية، أو سلطة كنسية كاثوليكية، خلال الحكم الوطني أو الحكم الأجنبي، وما يقتضي ذلك من إلزامات منهجية ومعرفية متشابكة الأبعاد ومتداخلة الدلالات، ومن ثم التردد في صياغة "تاريخ ممكن" لها يستجيب للمنهجية الفكرية التي يتبناها المؤرخ وهو يقرأ التراكمات التاريخية في الموضوع وفق تاريخ غير نخبوي، وغير مركزي، وغير سلطاني، وغير أرستقراطي، أو صياغة "تاريخ متحقق" لها على سند من وقائع هامشية ولكن ذات دلالة، وعلى هدي عناصر مهملة، ولكنها ذات شأن في تنويرنا بوجود "حكمة" و حضور "فلسفة" في غير مكانها، سواء لدى "صوفية البلاد"، أو مجاذيبها ممن "زرعوا" و "كونوا البذور الأولى لما سيصطلح عليه الناس من "بليغ الكلام" و "عين الحكمة" و ذات "التسعين"... &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold; mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;وختمت&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;ۥ&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt; المحاضرة بدعوة جميع المفكرين التطاونيين إلى البحث عن عناصر للتأريخ للفلسفة في مدينتنا سواء كمعرفة أو كبيداغوجيا مذكرا بالدعوة التي كنت أطلقتها في وقت سابق (&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الرسالة إلى فرع الجمعية المغربية لمدرسي الفلسفة بأكاديمية تطاون، جريدة "أنوال"، 8-12-1995)&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt; قصد تجريب الوعي بالذاتية الفكرية مطبقة على الفضاء الخاص الذي يتحدانا بإشكالاته المتعددة عظمة وخطورة. كما ختمت&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;ۥ&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt; محاضرتي بالدعوة، ليس فقط إلى التأريخ للفلسفة في مدينتنا، بل جعلها فضاء للتفكير الفلسفي &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;ۥ&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;مشترطا في ذلك حضور قدر بسيط من الشجاعة الفكرية والثقة في الذاتية المدنية، وتحمل المسؤولية الحضارية بعيدا عن هولاميات "كلية"، وتعلات تجريدية تخفي العجز أكثر مما تظهر من "حذر منهجي" أو "يقظة علمية". &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold; mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;تجدر الإشارة إلى أن المحاضرة التي ألقيتها بصفتي رئيس "الجمعية الفلسفية التطوانية" شهدت حضور جمهور من التلاميذ والطلبة والأساتذة المثقفين، وقام بتأطيرها مدير الثانوية الخصوصية الأستاذ يوسف الدراوي، فللجميع عظيم امتناني، وجميل عرفاني، وبخاصة لأولئك الفتية الذين لم يدركهم بعد "سن اليأس" الثقافي.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: left" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;محمد بلال أشمل&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: left" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;تطاون العامرة&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;br /&gt;&lt;img src="http://asofilotetuani.jeeran.com/files/109627.JPG" title="هل يمكن التأريخ لها في تطاون؟" /&gt;</description><pubDate>Tue, 18 Dec 2007 20:59:00 GMT</pubDate><comments>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/12/414454.html#comments</comments><author>الجمعية الفلسفية التطوانية&lt;asofilotetuani@yahoo.es&gt;</author><category domain="http://asofilotetuani.jeeran.com/categories/الفلسفة_في_المدينة_التطوانية/">الفلسفة في المدينة التطوانية</category></item><item><title>بمناسبة الاحتفال باليوم العالمي للفلسفة، الـ AfT تنظم ندوة فكرية حول: &amp;quot;التفكير في المغرب: الحاضر والمصير&amp;quot;</title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/12/398199.html</link><guid isPermaLink="false">398199</guid><description>&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #ff0000; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;إعلان لخصوص المثقفين وعموم الجمهور&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;بمناسبة اليوم العالمي للفلسفة، تنظم "الجمعية الفلسفية التطوانية" يومه الجمعة سابع دجنبر 2007 على الساعة الرابعة بعد الزوال بقاعة الجلسات ببلدية سيدي المنظري- تطوان، ندوة فكرية حول "&lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt;التفكير في المغرب: الحاضر والمصير&lt;/SPAN&gt;"؛ وذلك بمشاركة الأساتذة: عبد الإله حبيبي، وأحمد بوعود، وعبد الواحد الفقيهي، ومحمد بلال أشمل وتسيير الأستاذ عرفة بلقات.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: left" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;والدعوة عامة&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: left" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;الجمعية الفلسفية التطوانية&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P align="left"&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-MA; mso-ansi-language: FR; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: FR"&gt;&lt;A href="http://asofilotetuani.jeeran.com/"&gt;http://asofilotetuani.jeeran.com&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" dir="rtl"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;/&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;br /&gt;&lt;img src="http://asofilotetuani.jeeran.com/files/106508.jpg" title="&amp;quot;كليتنا الحسية&amp;quot; من السماء!" /&gt;</description><pubDate>Wed, 05 Dec 2007 09:42:00 GMT</pubDate><comments>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/12/398199.html#comments</comments><author>الجمعية الفلسفية التطوانية&lt;asofilotetuani@yahoo.es&gt;</author><category domain="http://asofilotetuani.jeeran.com/categories/الفلسفة_في_المدينة_التطوانية/">الفلسفة في المدينة التطوانية</category></item><item><title>بمناسبة الاحتفال باليوم العالمي للفلسفة/ الـ AfT تنظم محاضرة تحت عنوان &amp;quot;محاولة لتأريخ الاشتغال </title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/11/388633.html</link><guid isPermaLink="false">388633</guid><description>&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="BACKGROUND: white; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 14.4pt; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;بمناسبة الاحتفال باليوم العالمي للفلسفة، تنظم "الجمعية الفلسفية التطوانية"، بتنسيق مع اللجنة الثقافية لثانوية المنصور الذهبي للتعليم الخصوصي، محاضرة &lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;للأستاذ محمد بلال أشمل تحت عنوان "محاولة لتأريخ الاشتغال بالفلسفة في تطاون" وذلك يوم الجمعة 23 نوفمبر 2007 على الساعة الرابعة والنصف بعد الزوال بقاعة الندوات بالثانوية المذكورة الكائنة في شارع النخيل بتطوان. والدعوة عامة.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="BACKGROUND: white; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; LINE-HEIGHT: 14.4pt; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="ES" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Arial; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-ansi-language: ES"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P align="right"&gt; &lt;/P&gt;&lt;br /&gt;&lt;img src="http://asofilotetuani.jeeran.com/files/104635.jpg" title=" &amp;quot;آزرع&amp;quot; بذرة، &amp;quot;كون&amp;quot; أمة... !" /&gt;</description><pubDate>Fri, 23 Nov 2007 02:32:00 GMT</pubDate><comments>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/11/388633.html#comments</comments><author>الجمعية الفلسفية التطوانية&lt;asofilotetuani@yahoo.es&gt;</author><category domain="http://asofilotetuani.jeeran.com/categories/الفلسفة_في_المدينة_التطوانية/">الفلسفة في المدينة التطوانية</category></item><item><title>&amp;quot;اتجاهات البحث وإشكالات المنهج في العلوم الإنسانية &amp;quot; في ثغر مرتين</title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/11/385471.html</link><guid isPermaLink="false">385471</guid><description>&lt;P class="MsoNormal" style="BORDER-RIGHT: medium none; PADDING-RIGHT: 0cm; BORDER-TOP: medium none; PADDING-LEFT: 0cm; PADDING-BOTTOM: 0cm; MARGIN: 0cm 0cm 0pt; BORDER-LEFT: medium none; PADDING-TOP: 0cm; BORDER-BOTTOM: windowtext; TEXT-ALIGN: right; mso-element: para-border-div; mso-border-bottom-alt: solid windowtext .75pt; mso-padding-alt: 0cm 0cm 1.0pt 0cm" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #800000; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;ستنظم بكلية الآداب والعلوم الإنسانية بثغر "مرتين" أياما دراسية تحت عنوان " اتجاهات البحث وإشكالات المنهج في العلوم الإنسانية" وذلك أيام 20، 21، 22 نوفمبر 2007. فيما يلي برنامج الأيام المذكورة كما تفضل بإرساله إلينا مشكورا صديقنا العزيز الناقد محمد مشبال. &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;البرنامج&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الثلاثاء 20-11-2007&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;9&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;h&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الجلسة الافتتاحية:&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*كلمة السيد رئيس جامعة عبد المالك السعدي.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*كلمة السيد عميد كلية الآداب والعلوم الإنسانية.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*كلمة اللجنة المشرفة.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*حفل شاي.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;10&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;h&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;15&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الجلسة العلمية الأولى:&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;1-محور مناهج الدراسات الأدبية والنظريات النقدية&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;رئيس الجلسة: أ.د. محمد الأمين المؤدب&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* ( أ.د.&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;نادر كاظم- جامعة البحرين)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;النقد المستقيل&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;من علم الأدب إلى النقد الثقافي&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*( أ.دة. أمينة رشيد-جامعة القاهرة)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;آفاق جديدة للأدب المقارن &lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;      &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د. سيد البحراوي-جامعة القاهرة)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;          &lt;/SPAN&gt;المنجز الحديث في دراسة إيقاع الشعر العربي الحديث&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*(أ.د. محمد أنقار-جامعة عبد المالك السعدي)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الصورة ورواية ما بعد الحداث&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA; mso-ansi-language: EN-US"&gt;ة&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt; &lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;                        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*(أ.د.حميد المرابط-جامعة عبد المالك السعدي)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;لعبة الإبداع الماكر&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;                           &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*(أ.د أحمد العلوي-جامعة محمد بن عبد الله)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;مستويات البنية الإيقاعية في الشعر العربي: مقاربة جديدة&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;               &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;-مناقشـــة&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الأربعاء 21-11- 2007&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;9&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;h&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الجلسة العلمية الثانية: &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;محور الفكر الفلسفي ومناهج العلوم الإنسانية&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;9&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;h&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;   &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; TEXT-DECORATION: underline"&gt;الجلسة الأولى :&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 14pt; TEXT-DECORATION: underline; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;رئيس الجلسة: أ.د. مصطفى حنفي&lt;SPAN style="TEXT-DECORATION: underline"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د.عبد الرزاق الدواي- جامعة محمد الخامس)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;عن الفلسفة في زمن العولمة &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د.أحمد عبد الحليم عطية- جامعة القاهرة)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;التفكيكية والفكر العربي المعاصر&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د.محمد مجدي الجزيري- جامعة طانطا)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;مشكلة العلوم الإنسانية بين كاسيرار وجادامير&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;(أ.مصطفى الحداد- جامعة عبد المالك السعدي)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;العلوم الاجتماعية والإنسانية بين الاستقلال والإلحاق&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;* (أ.د.عبد الله الشارف- جامعة القرويين)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;أثر الفلسفة في بناء نظريات ومناهج العلوم الإنسانية &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;-مناقشـــة&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;12&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;h&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;استراحة&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;12&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;h&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;15&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; TEXT-DECORATION: underline"&gt;الجلسة الثانية:&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;رئيس الجلسة: أ.د. أحمد عبد الحليم عطية&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د.عز الدين الخطابي- جامعة مولاي إسماعيل)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;سرد وقائع الحياة اليومية: مقاربة أنتربولوجية &lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د.عبد المالك منصور- رئيس مؤسسة حوار الحضارات تونس) &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;المنهج الديكارتي بين طه حسين ومحمود شاكر &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د.حسن حماد- جامعة الزقازيق)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;جماليات السلب في النظرية النقدية: مدرسة فرانكفورت &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*(أ.د. أحمد مجدي حجازي- جامعة 6 أكتوبر)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;البحث العلمي وأزمة اللاتزامن&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*(أ.د.مصطفى محسن-جامعة محمد الخامس)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;البحث العلمي والتحديث والتنمية في الوطن العربي&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الخميس 22-11- 2007&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;9&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;h&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الجلسة العلمية الثالثة&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;- محور المناهج اللسانية والسيميائية&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;رئيس الجلسة: أ.د.عز الدين الخطابي&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د. أحمد يوسف-جامعة وهران)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;البلاغة السفسطائية وانزلاقات المعنى: مقاربة سيميائية&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د. أبو بكر العزاوي-جامعة القاضي عياض)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;النص والحجاج&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*(أ.د. عبد الرحمان بودرع-جامعة عبد المالك السعدي)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;اللسانيات شعبة من شعب العلوم الإنسانية&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د.إدريس مقبول-جامعة مولاي إسماعيل) &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;التواصل فعالية أخلاقية:من قواعد التخاطب إلى قواعد التأدب &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*(أ.د. عبد الكريم الطرماش- جامعة عبد المالك السعدي)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;إشكالات منهجية في بعض القراءات اللسانية&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;    &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*(أ.د. محمد برادة- جامعة عبد المالك السعدي)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;دور ترجمات النص الديني في المحافظة على اللغات &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;-مناقشــة&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;استراحــــــة &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الجلسة العلمية الرابعة:&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;- محور مناهج الدراسات الإسلامية والتاريخية&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;رئيس الجلسة:أ.د.عبد الله المرابط الترغي&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د.محمد محمد شفيق- جامعة الزقازيق) &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;أخلاقيات البحث العلمي ومساهمة العرب في الحضارة الإنسانية&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د.محماد رفيع- جامعة محمد بن عبد الله)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;ضوابط تدبير الاختلاف في الفكر الأصولي&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;* (أ.د.سعيد بنحمادة - جامعة محمد بن عبد الله)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;بنية التأليف العلمي لدى علماء الغرب الإسلامي: المنهج والقضايا &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;*&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;(أ.د.مصطفى الغاشي- جامعة عبد المالك السعدي)&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;الاهتمام المغربي بالتاريخ العثماني والمتوسطي: الحصيلة والآفاق &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: right" align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;-مناقشــــة&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P align="right"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="rtl" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: FR; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: FR; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;-الجلسة الختامية&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;br /&gt;&lt;img src="http://asofilotetuani.jeeran.com/files/104065.jpg" title="هي دائما في ...شأن." /&gt;</description><pubDate>Tue, 20 Nov 2007 02:12:00 GMT</pubDate><comments>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/11/385471.html#comments</comments><author>الجمعية الفلسفية التطوانية&lt;asofilotetuani@yahoo.es&gt;</author><category domain="http://asofilotetuani.jeeran.com/categories/الفلسفة_في_المدينة_التطوانية/">الفلسفة في المدينة التطوانية</category></item><item><title>بمناسبة اليوم العالمي للفلسفة/ &amp;quot;الجمعية الفلسفية التطوانية&amp;quot; توجه كلمة تهنئة إلى كافة أصدقا</title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/11/380651.html</link><guid isPermaLink="false">380651</guid><description>&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #0000cd; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;بمناسبة اليوم العالمي للفلسفة الذي أقرته منظمة اليونيسكو لهذا العام في الخامس عشر من شهر نوفمبر (15 نوفمبر 2007)، تتوجه "&lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt;الجمعية الفلسفية التطوانية&lt;/SPAN&gt;" &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #0000cd; mso-bidi-language: AR-MA; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;(AfT)&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #0000cd; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;SPAN lang="AR-MA" style="COLOR: #0000cd"&gt;إلى كافة أصدقائها من المفكرين والمثقفين والباحثين والأدباء والنقاد وسائر محبي الحكمة في تطاون والعالم أجمع، &lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt;بأحر التهاني وأصدق المتمنيات، &lt;SPAN style="COLOR: #0000cd; mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt;راجية أن يكون ما هم بسبيله من إعادة بناء الإنسان على شروط من محبة وعدل وسلام وسعادة وحرية &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt;سبيلا واصلا إلى غاياتهم المثلى، وطريقا سالكا إلى مقاصدهم العليا، &lt;/SPAN&gt;على هدي ما يظهر لهم من حق، وما يعن لهم من حقيقة، &lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt;سالمين من كل أذى، معافين من كل عيب، موفقين في كل مسعى خير.&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #0000cd; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;وكل عام وأهل الفلسفة وأقرباؤهم في الحكمة بألف خير.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #0000cd; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;الجمعية الفلسفية التطوانية &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="ES" dir="ltr" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #0000cd; mso-ansi-language: ES"&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;(AfT)&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #0000cd; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;SPAN lang="ES" dir="ltr" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #0000cd; mso-ansi-language: ES"&gt;Asociación Filosófica Tetuaní&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #0000cd; mso-bidi-language: AR-MA; mso-ansi-language: ES"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: center" align="center"&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; COLOR: #0000cd; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;&lt;A href="http://asofilotetuani.jeeran.com/"&gt;&lt;SPAN lang="ES" dir="ltr" style="COLOR: #0000cd; mso-ansi-language: ES"&gt;http://asofilotetuani.jeeran.com&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;/&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="COLOR: #0000cd"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P align="right"&gt;&lt;SPAN style="COLOR: #0000cd"&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;br /&gt;&lt;img src="http://asofilotetuani.jeeran.com/files/102883.jpg" title="هؤلاء أناروا الطريق ..." /&gt;</description><pubDate>Thu, 15 Nov 2007 16:55:00 GMT</pubDate><comments>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/11/380651.html#comments</comments><author>الجمعية الفلسفية التطوانية&lt;asofilotetuani@yahoo.es&gt;</author><category domain="http://asofilotetuani.jeeran.com/categories/الفلسفة_في_المدينة_التطوانية/">الفلسفة في المدينة التطوانية</category></item><item><title>الفلسفة في عالمنا (4) العلم والتعلم في الفكر الإسلامي للأستاذة فضيلة الوزاني</title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/3/156845.html</link><guid isPermaLink="false">156845</guid><description>&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;بمناسبة الاحتفال باليوم العالمي للفلسفة لعام 2007 قامت "الجمعية الفلسفية التطوانية" بتنظيم سلسلة من المحاضرات في ثانويات مدينتنا ومنها ثانوية جابر بن حيان حيث ألقت الدكتورة فضيلة الوزاني عرضا حول "العلم والتعلم في الفكر الإسلامي". وتذكيرا بأجواء العرض ومضامينه، ننشر نصه فيما يلي...&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;DIV class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt; &lt;/DIV&gt;
&lt;DIV class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;عندما تلقيت دعوة "الجمعية الفلسفية التطوانية" للمشاركة في هذه السلسلة [من المحاضرات بمناسبة اليوم العالمي للفلسفة] كنت حائرة في إيجاد موضوع مناسب، وذالك أن مواضيع الفلسفة المقترحة في مناهج التعليم الثانوي السابق، كانت تدرج من قبل في خانة الفلسفة الغربية، وتأتي في الجزء الأول من المقرر، بينما يشغل الجزء الثاني موادً أدرجتها الجهات المعنية&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;في خانة الفكر الإسلامي، وتندرج فيها مواضيع علم الكلام، والفرق الإسلامية. &lt;/DIV&gt;&lt;/SPAN&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;اليوم وأنا ألقي نظرة على مقرر الفلسفة لمدارس الثانوية [التأهيلية]، أجد أن المواضيع المقترحة&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;تسترفد من مادة اللسانيات.. لذا وجدتني أصر في عنوان هذه المداخلة أن أذيلها بمصطلح الفكر الإسلامي، حتى&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;يتسنى لنا أن نطل على هذا الحقل المعرفي والفلسفي الواسع، القريب منا، من خلال موضوع قد يبدو لنا سهلا، لاكنه في الحقيقة أسال الكثير من مداد العلماء والفلاسفة المسلمين.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;هذا العنوان هو أيضا من وحي الفضاءات الغزالية بامتياز، نسبة إلى حجة الإسلام، أبي حامد، محمد بن محمد الغزالي الطوسي الشافعي- 505هـ/، وهو أيضا من وحي الفكر الخلدوني، نسبة إلى عبد الرحمن ابن خلدون، المفكر المغربي المعروف.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;ولأن الغزالي يمثل الشرق الإسلامي، ويمثل ابن خلدون الغرب الإسلامي، فإني أتكئ عليهما وعلى غيرهما من علماء المغرب خاصة،&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;في هذه الأمسية، لإضاءة&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;بعض جوانب هذا الموضوع.&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;أول ما يطالعنا في مؤلفات ومصنفات العلماء المسلمين، هو الحديث عن أهمية العلم والتعلم والتعليم أيضا، انطلاقا من ارتباط العلم وطلب العلم بالدين. ولطالما تطالعنا جملة تعتبر مدخلا لمقدمة الكتب بعد التسمية والتصلية والحمدلة،&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;فيكون التصدير على الشكل التالي :" بسم الله الرحمن الرحيم، والصلاة والسلام على أفضل المرسلين، أحمدك يا من خلق الإنسان وعلمه البيان، وجعل تعلم علم الديانة والتفقه في أحكامها فريضة واجبة على الأعيان"، والأعيان جمع عين، أي أن تعلم العلم فرض عين لا كفاية.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;ويجعل الإمام الغزالي تقسيم كتابه: "إحياء علوم الدين"، إلى&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;ما أسماه بتقسيم إلى "أربعة أرباع"، وهي ربع العبادات وربع العادات وربع المهلكات وربع المنجيات،&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;ثم يضيف:" وصدرت الجملة بكتاب العلم لأنه غاية المهم، لأكشف أولا عن العلم الذي تعبد الله على لسان رسوله"ص" الأعيان بطلبه، إذ قال رسول الله" طلب العلم على كل مسلم فريضة"، وأميز بين العلم النافع من الضار. عملا بقول رسول الله:" نعوذ بك من علم لا ينفع" انتهى كلام الغزالي.&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-ansi-language: FR; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;وإذا ما تصفحنا كتاب العلم، من كتاب "إحياء علوم الدين"، ولنا أ نقف قبلا أمام هذه التمسية، إحياء فإننا نجده مقسما إلى ثلاث: فضيلة العلم، وفضيلة التعلم وفضيلة التعليم. وذيل كل مبحث بشواهد من العقل و النقل وهي كثيرة.&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-ansi-language: FR; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;فشواهده من القرآن، على سبيل المثل لا الحصر:" شهد الله أنه لا إله إلا هو والملائكة وأولو العلم قائما بالقسط".&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn1" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftn1" name="_ftnref1"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[1]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt; ويقول" انظر كيف بدأ الله سبحانه بنفسه وثنَّ بالملائكة، وثلَّثَ بأهل العلم، والشاهد الثاني:" يرفع اله الذين آمنوا منكم، والذين أوتوا العلم درجات".&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn2" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftn2" name="_ftnref2"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[2]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt; وفسر الصحابي ابن عباس، رضي الله عنهما، هذه الآية:" للعلماء درجات فوق المؤمنين بسبعمائة درجة، ما بين الدرجات. وقال عز وجل:" هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون".&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn3" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftn3" name="_ftnref3"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[3]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt; وقال تعالى": إنما يخشى اللهَ من عباده العلماءُ".&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn4" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftn4" name="_ftnref4"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[4]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt; وقال أيضا": قل كفى بالله شهيدا بيني وبينكم ومن عنده علم الكتاب"&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn5" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftn5" name="_ftnref5"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[5]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;. وقال في قصة سليمان مع الملكة بلقيس:" قال الذي عنده علم الكتاب أنا آتيك به".&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn6" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftn6" name="_ftnref6"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[6]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt; تنبيها على أنه اقتدر بقوة العلم وفي سورة القصص:" وقال الذين أوتوا العلم ويلكم ثواب الله خيرٌ لمن آمن وعملَ صالحا"، ليبين أن عِظم قدر الآخرة يعلم بالعلم، وقال في سورة العنكبوت:" وتلك الأمثال نضربها للناس وما يعقلها إلا العلمون"َ&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn7" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftn7" name="_ftnref7"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[7]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;وفي قول الله تعالى:" يا بني آدم قد أنزلنا عليكم لباسا يوارٍي سوءاتكم". يعني العلم و"ريشا" يعني اليقين، و" لباسُ التقوى" يعني الحياء. وقال في سورة الرحمن:" خلق الإنسان علمه البيان"، وابتدأ الوحي بقول الله عز وجل": إقرأ باسم ربك الذي خلق خلق الإنسان من علق، إقرأ وربك الأكرم الذي علم بالقلم، علم الإنسان ما لم يعلم".&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-ansi-language: FR; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;ولو تتبعنا الشواهد النقلية من القرآن مع الغزالي لما كفانا اليوم الكامل لسردها، ناهيك عن السنة والآثار.&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-ansi-language: FR; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الفقيه&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;التطواني أحمد بن محمد المرير، المدخل إلى كتابه " النعيم المقيم" بعنوان"طالعة خطبة الفهرسة: "طلب العلم فريضة، والعلم الواجب على الأعيان". وهذا الحديث رواه البيهقي وغيره واختلف الحفاظ في صحته، لاكن معناه صحيح. وأخرج أبو عمر عن أنس:" اطلبوا العلم ولو بالصين، فإن طلب العلم فريضة على كل مسلم، وعلق ابن راهويه على هذا الحديث بقوله:" طلب العلم واجب ولم يصح فيه الخبر، إلا أن معناه أنه يلزمه طلب علم ما يحتاج إليه من وضوئه وصلاته ويقول ابو عمر، يريد إسحاق ابن راهويه:" أن الحديث في وجوب طلب العلم في أسانيده مقال لأهل العلم بالنقل، ولاكن معناه صحيح عنده.&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-ansi-language: FR; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;وعن ابن وهب قال" سئل مالك عن طلب العلم، أهو فريضة على الناس؟ فقال: لا، ولاكن يطلب من المرء ما ينتفع به في دينه&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-ansi-language: FR; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;. &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;وعلى كل وجه، فإن معنى هذا الحديث صحيح، ومعناه أن كل علم لا يعذر المكلف بجهله، فهو عليه فرض عين، كمعرفة الله وما يجب في حقه، وما يجوز وما يستحيل، ومعرفة رسله وكيفية الفروض العينية، من الصلاة والزكاة والصيام والحج، ويكفي في الفرض العيني تصور ذالك على طريق أهل المنطق والكلام من إحكام الحجج والاستعداد لدفع الشبه ، فإن هذا هذا القدر هو فرض أيضا لاكن على وجه كفاية، يكفي أن يقوم به البعض من الامة، ومثل ذالك القيام بتفاصيل علوم الشريعة، من تفسير وفقه أصول، زل ما يتوقف عليه من علوم العربية&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;وأضاف أبو عمر بن عبد البر: ثم سائر العلم وطلبه، وتعليم النتاس إياه، وهو فرض كفاية، يلزم الجميع فرضه، فإذا قام به سقط فرضه عن الباقين، لاخلاف في ذلك بين العلماء، وحجتهم فيه قول الله تعالى:" فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين ولينذروا في الدين ولينذروا قومهم إذا رجعوا إليهم"&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;.&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;والخلاصة في هذا الحديث يدل على وجوب تعلم العلم وطلبه، على كل فرد من أفراد المسلمين. ولاكن لما كان العلم جنسا تحته أنواع من العلوم منها ما هو شرعي ديني، أو آلة للديني، ومنها ما هو غير شرعي، لا آلة للشرعي.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;وقد اختلف العلماء فيما يحمل عليه الحديث من العلم: فقال أهل الكلام إنه علم الكلام الذي موضوعه ذات الله تعالى وهو أعلى الموضوعات وأشرفها. وقال أهل الفقه إنه علم لفقه والأحكام، إذ به تعرف العبادات والحلال والحرام. وقال المفسرون وأهل الحديث هو علم الكتاب والسنة، إذ بهما يتوصل إلى علوم الديانة كلها. وقال الصوفيه هو علم التصوف، إذ به يصل العبد إلى ربه، وقال أبو طالب المكي:"هو العلم بمضَمَّن قوله عليه السلام: "بني الإسلام على خمس، شهادة أن لا إله إلا الله، وأن محمدا رسول الله" الحديث القدسي.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;ويذهب الغزالي إلى القول:"الحق في ذالك ما قاله الإمام بن راهويه، أن معناه&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;طلب ما يحتاج إليه من وضوئه وصلاته وزكاته...وبعبارة إن الإسلام قول واعتقاد وعمل، فإذا بلغ الرجل عاقلا أو دخل في الإسلام، فأول ما يجب عليه تعلم كلمتي&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;الشهادة، وفهم معناهما واعتقاده، فإذا وصل وقت الصلاة، فعليه تعل أحكام الطهارة، ثم أحكام الصلاة، فإذا دخل شهر رمضان وجب عليه تعلم أحكام الصيام، فإذا ملك نصابا من الفضة أو الذهب، أو الأنعام أو الحرث، وجب عليه تعلم الزكاة، فإذا تأتى له الحج، وحصل على الاستطاعة وجب عليه تعلم أحكام الحج، فإذا تطلب معاشا من تجارة أو صناعة أو حراثة أو ولاية، فعليه أن يتعلم ما يحل فيها وما يحرم، وما يجب عليه من حقوق، فذو التجارة يجب عليه أن يتعلم أحكام البيع والشراء، من صحة وفساد، ولأحكام الربا وما يصح من الشركات وما يفسد وغير ذالك، وهكذا ذو الصناعة&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;وذو الحراثة، وكذا صاحب الولاية، فالأمير الأعظم يجب أن يكون عالما، والقاضي كذالك، والوزير لابد أن يكون عالما بما أنيط به من الأعمال، سواء كان وزيرا عاما أو خاصاً وكذا والي المدينة، وصاحب الشرطة، ووالي المظالم وصاحب الحسبة، إذ أحكام الشريعة ملاحظة في كل الأعمال سواء تعلقت بالأفراد في أنفسهم، أو تعلقت بأرباب الولايات المتعلقة بالناس.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;   &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;      &lt;/SPAN&gt;ويعلق عبد الرحمن ابن خلدون : " ..هذا المعنى يرشد إيه قوله تعالى:"ولا تقفُ ما ليس لك به علم"، أي ولاتكن في إتباعك ما لا علم لك به من قول أو فعل، كمن يتبع مسلكا لا يدري أنه يوصله&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;إلى مقصده أم لا، فهو ضال، والمراد النهي عن أن يقول الرجل ما لا يعلم، وأن يعمل بما لا يعلم.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;يرى ابن جزي أنه وقع الإجماع على أنه لا يحل لامرئ مسلم أم يقدم على أمر حتى يعلم حكم الله فيه. هذا ما يفيده الحديث من وجوب تعلم العلم على كل مسلم، أما ما زاد على هذا القدر من العلوم، ففيه تفصيل وتقسيم، لأننا قدمنا أن العلم إما شرعي ديني، أو آلة للشرعي، وإما غير شرعي ولا آلة للشرعي. فالشرعي الديني أصله الكتاب والسنة، ويتعلق بالكتاب القراءات والتفسير، وبالسنة علم الحديث ومعرفة رجاله. ويتفرع من الكتاب والسنة أصول الدين وفروع الفقه، ويدخل في الفقه التصوف لأنه فقه الباطن. وأما ألآت : فأصول الفقه وعلوم اللسان العربي، من نحو ولغة ومعان وبيان ونحوها، وغير الشرعي أربعة أقسام:&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 36.0pt; mso-list: l0 level1 lfo1"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;·&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;ما ينفع ولا يضر، كالطب والحسابـ وقد يعد الحساب من آلات الشرعي، للحاجة إليه في قسمة التركات ونحوها.&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 36.0pt; mso-list: l0 level1 lfo1"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;·&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;وما يضر ولا ينفع، كالفلسفة والنجوم، إلا ما يعرف به أوقات الصلاة والقبلة ونحوها، فإنه لا بأس به.&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 36.0pt; mso-list: l0 level1 lfo1"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;·&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;وما يضر وينقع كالمنطق، فإنه ينفع من حيث إصلاحه للمعاني، ويضر من حيث هو مدخل للفلسفة.&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 36.0pt; mso-list: l0 level1 lfo1"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;·&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;ما لا يضر ولا ينفع كالأنساب.&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;ويضيف الغزالي إلى هذا التقسيم قائلا:" والعلوم بالإضافة إلى الفرض الذي نحن بصدده، تنقسم إلى شرعية وغير شرعية، وأعني بالشرعية ما أستفيد من الأنبياء، صلوات الله عليهم وسلامه، ولا يرشد العقل إليه، مثل الحساب، ولا التجربة مثل الطب، ولا السماع مثل اللغة، فالعلوم التي ليست بشرعية، تنقسم إلى ما هو محمود وإلى هو مذموم، وإلى هو مباح، فالمحمود ما يرتبط به مصالح أمور الدنيا، كالطب والحساب، ذالك ينقسم إلى ما هو فرض كفاية، وإلى ما هو فضيلة.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;أما فرض الكفاية فهو كل علم لا يستغنى عنه في قوام أور الدنيا كالطب، إذ هو ضروري في حاجة بقاء الأبدان، وكالحساب، فإنه ضروري في المعاملات وقسمة الوصايا والمواريث وغيرهما، وهذه العلوم التي لو خلا البلد عمن يقوم بها، حرج أهل البلد، ويسقط الفرض بقيام البعض. وأما ما يعد فضيلة فتعمق في دقائق الحساب وحقائق الطب وغير ذالك....وأما المذموم، فعلم السحر والطلسمات، وعلم الشعوذة والتلبيسات، وأما المباح منه، فالعلم بالأشعار التي التي لا سخف فيها، وتواريخ الأخبار، وما يجري مجراه.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 108pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 108.0pt; mso-list: l1 level3 lfo2"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Wingdings; mso-bidi-font-family: Wingdings; mso-fareast-font-family: Wingdings"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;§&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;أما العلوم الشرعية، فهي محمودة كلها ولها أصول وفروع، ومقدمات ومتممات.&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 36.0pt; mso-list: l1 level1 lfo2"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;·&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الأصول" وهي كتاب الله عز وجل، وسنة رسوله عليه السلام، وإجماع الأمة، وآثار الصحابة، والإجماع أصل من حيث إنه يدل على السنة، كذا الأثر يدل على السنة لأن الصحابة أدركوا بقرائن الأحوال ما غاب عن غيرهم، لذا رأى العلماء الاقتداء بهم التمسك بآرائهم.&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 36.0pt; mso-list: l1 level1 lfo2"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;·&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الفروع: وهو ما فهم من هذه الأصول، لا بموجب ألفاظها، بل بمعان تنبه لها العقول، فاتسع بسببها الفهم، حتى فهم من اللفظ الملفوظ به غيره، ما فهم من قوله عليه السلام:" لا يقضي القاضي وهو غضبان"، أنه لا يقضي إذا كان حانقا أو جائعا أو متألما بمرض. وهذا على ضربين أحدهما يتعلق بمصالح الدنيا، وتشمله كتب الفقه، والمتكفل بع الفقهاء وهم علماء الدنيا. والثاني ما يتعلق بمصالح الآخرة، وهو علم أحوال القلب، وأخلاقه المحمودة والمذمومة، ما هو مرضي عند الله تعالى وما هو مكروه ألخ&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 36.0pt; mso-list: l1 level1 lfo2"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;·&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الثالث: المقدمات، وهي التي تجري مجرى الآلات، كعلم اللغة والنحو، لن بهما يفهم الكتاب والسنة، إذ الشريعة جاءت بلغة العرب، فلا بد من تعلم تلك اللغة. ومن الآلات علم الخط، إلا أن ذالك ليس ضروريا.&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 36.0pt; mso-list: l1 level1 lfo2"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;·&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الرابع: المتممات: كتعلم القرءات وخارج الحروف، والتفسير ومعرفة الناسخ والمنسوخ، والعام والخاص، والنص والظاهر، وغير ذالك، وهو المسمى بأصول الفقه، وفي الآثار والأخبار، فالعلم بالرجال وأسمائهم وأنسابهم، أسماء الصحابة وصفاتهم، والعلم بالعدالة في الرواة والعلم بأحوالهم، وهو علم الجرح والتعديل.&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 54pt 0pt 0cm; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;هذه هي العلوم الشرعية، كلها محمودة، بل كلها من فروض الكفاية. ويبسط الشيخ أبو علي الحسن اليوسي القول في تقسيم العلوم من حيث هي، إما قديمة وإما حادثة، وإن شئت قلت، إما فلسفية وإما ملية، وإما قديمة وإما إسلامية، وهذا التقسيم أضبط، لأن من القديم ما ليس بفلسفي كعلوم العرب، غير أن هذه لم تكن علوما مهمة، وصح أن نقتصر القول بالتقسيم إلى&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;علوم فلسفية، وإسلامية. وما سوى ذالك يذكر تبعا، فنقول: أما الفلسفية فمنها مقبول في الملة، ومنها مردود، والمقبول منه مأخوذ ومتروك.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;أما ابن خلدون، فإنه نهج في التقسيم نهجا لطيفا، وإن كان ما قاله يخالف كثيرا ما أسلفنا"&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;العلوم التي يخوض فيها البشر ويتداولونها في الأمصار صنفين:&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 36.0pt; mso-list: l2 level1 lfo3"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;·&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;صنف طبيعي للإنسان يهتدي إليه بفكره، وهي العلوم الحكمية الفلسفية&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 36pt 0pt 0cm; TEXT-INDENT: -18pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: list 36.0pt; mso-list: l2 level1 lfo3"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: Symbol; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-fareast-font-family: Symbol"&gt;&lt;SPAN style="mso-list: Ignore"&gt;·&lt;SPAN style="FONT: 7pt 'Times New Roman'"&gt;        &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;وصنف نقلي يأخذه عمن وضعه.&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;وأصل العلوم النقلية الشرعيات من الكتاب والسنة التي هي مشروعة لنا من الله ورسوله، وما يتعلق بها من علوم الحديث والتفسير والفقه وأصول الفقه، الجدل والخلاف، وعلم الكلام والعقائد والتصوف وتعبير الرؤيا. وأما العلوم العقلية، وهي طبيعية للإنسان، من حيث إنه ذو فكر، فهي غير مختصة بملة، بل يوجد النظر فيها لأهل الملل كلهم، وهي موجودة في النوع الإنساني منذ كان عمران الخليقة، وتسمى هذه العلوم علوم الفلسفة والحكمة، وهي مشتملة على المنطق والعلم الطبيعي العلم&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;الإلاهي وعلوم السحر والطلسمات وعلم أسرار الحروف، وعلم الكمياء.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;و جملة القول إن علماءنا لم يتركوا علما من العلوم ولا فنا من الفنون التي تداولها غيرهم إلا وأفاضوا [القول] فيها، فمنذ القرن الثاني الذي ابتدأ فيه التدوين والعلماء يصنفون المؤلفات والدواوين في العلوم المختلفة، من تفسير وحديث وفقه وأصول ونحو ولغة ومعاني وبيان وتاريخ والسير وأنواع العلوم الأدبية، والعلوم العقلية أو الفلسفية فمنذ أو ولع بالخلفاء&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;بشأنها ، صرفوا الجهد لاقتنائها وترجمتها إلى العربية، وكان أول من اعتنى بالترجمة في الإسلام خالد بن يزيد بن معاوية الأموي، إذ أمر جماعة من الفلاسفة اليونان النازلين بمصر العارفين بالعربية بنقل الكتب من اليونانية والقبطية والسريانية إلى العربية، وقيل أن هذا أول نقل كان في الإسلام من لغة إلى لغة، ثم بعده المنصور العباسي، وبعده المأمون ابن هارون الرشيد، الذي وجه علماء الأمة نحو بلاد الروم، ليسترفدوا من علومهم، فنبغ بفض هذه الجهود، وذالك الاحتكاك بالآخر فلاسفة في حجم أبي يوسف الكندي، والفارابي لذي فسر كتب طاليس، وأبي يحيى المروزي، وابن سينا والسجستاني وغيرهم.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;أما في لأندلس فقد برز العباس بن الفرناس وهو أول من استنبط صناعة الزجاج من الحجارة، وفكر في الطيران، وابن الصفار والزهراوي في الطب وعلم التشريح.. وهذه العلوم، وإن كان لها حظ عظيم عن الخاصة بالأندلس، فإن العامة يتهيبونها، فإنه إذا قيل فلان يقرأ الفلسفة، أطلقوا عليه اسم زنديق، وإن زل رجم وأحرقت كتبه وربما صلب. ومرد هذا الموقف من الفلسفة هو الخوف من أن تؤثر في عقيدة التوحيد، لذا نجد الفيلسوف الأندلسي ابن رشد يدافع عنها بكونها- أي الفلسفة- غايتها الدلالة على وجود الصانع، وهو الله.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 18pt 0pt 0cm; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;ومجمل القول إن الفكر الإسلامي المتمثل في القرآن الكريم، لا يمنع علما من العلوم ولا صناعة من الصنائع، إن لم تكن هناك مفسدة دينية أو دنيوية، وفي هذا رد على الطاعنين على الشريعة بأنها تنفر من العلوم النافعة في الدنيا التي تسمى العلوم العصرية، وجهل الناقدين للقرآن، أن يكون فيه ذكر للعلوم إلا علم الدين، وهذا غاية الجهل. ولاكن&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;الفكر الإسلامي مبني على اعتبار النتائج والثمرات، ونشأه جلب المنفعة ودفع الضرر.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;DIV style="mso-element: footnote-list"&gt;&lt;BR clear="all" /&gt;
&lt;HR align="left" width="33%" SIZE="1" /&gt;

&lt;DIV id="ftn1" style="mso-element: footnote"&gt;
&lt;P class="MsoFootnoteText" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt"&gt;&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn1" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftnref1" name="_ftn1"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr"&gt;&lt;SPAN style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[1]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;- آل عمران: 18&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;/DIV&gt;
&lt;DIV id="ftn2" style="mso-element: footnote"&gt;
&lt;P class="MsoFootnoteText" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt"&gt;&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn2" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftnref2" name="_ftn2"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr"&gt;&lt;SPAN style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[2]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;- المجادلة11&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;/DIV&gt;
&lt;DIV id="ftn3" style="mso-element: footnote"&gt;
&lt;P class="MsoFootnoteText" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt"&gt;&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn3" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftnref3" name="_ftn3"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr"&gt;&lt;SPAN style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[3]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;- الزمر9&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;/DIV&gt;
&lt;DIV id="ftn4" style="mso-element: footnote"&gt;
&lt;P class="MsoFootnoteText" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt"&gt;&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn4" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftnref4" name="_ftn4"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr"&gt;&lt;SPAN style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[4]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;فاطر 28&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;/DIV&gt;
&lt;DIV id="ftn5" style="mso-element: footnote"&gt;
&lt;P class="MsoFootnoteText" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt"&gt;&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn5" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftnref5" name="_ftn5"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr"&gt;&lt;SPAN style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[5]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;الرعد 43&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;/DIV&gt;
&lt;DIV id="ftn6" style="mso-element: footnote"&gt;
&lt;P class="MsoFootnoteText" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt"&gt;&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn6" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftnref6" name="_ftn6"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr"&gt;&lt;SPAN style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[6]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;- النمل 40&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;/DIV&gt;
&lt;DIV id="ftn7" style="mso-element: footnote"&gt;
&lt;P class="MsoFootnoteText" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt"&gt;&lt;A title="" style="mso-footnote-id: ftn7" href="http://www.jeeran.com/blogs/home/posts.aspx?b=474052&amp;amp;action=new&amp;amp;lang=a#_ftnref7" name="_ftn7"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr"&gt;&lt;SPAN style="mso-special-character: footnote"&gt;&lt;SPAN class="MsoFootnoteReference"&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" style="FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-language: EN-US"&gt;[7]&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/A&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 10pt"&gt;- العنكبوت 43&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;/DIV&gt;&lt;/DIV&gt;&lt;br /&gt;&lt;img src="http://asofilotetuani.jeeran.com/files/61949.JPG" title="د.فضيلة التهامي الوزاني" /&gt;</description><pubDate>Mon, 05 Mar 2007 22:47:00 GMT</pubDate><comments>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/3/156845.html#comments</comments><author>الجمعية الفلسفية التطوانية&lt;asofilotetuani@yahoo.es&gt;</author><category domain="http://asofilotetuani.jeeran.com/categories/الفلسفة_في_المدينة_التطوانية/">الفلسفة في المدينة التطوانية</category></item><item><title>الفلسفة في عالمنا (2) فلسفة الأدباء للدكتور الحسن الغشتول</title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/1/146064.html</link><guid isPermaLink="false">146064</guid><description>&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;احتضنت ثانوية الإمام الغزالي بتطاون المحاضرة الثانية في سلسلة المحاضرات التي نظمتها "الجمعية الفلسفية التطوانية" بمناسبة الاحتفال باليوم العالمي للفلسفة. المحاضرة التي ألقاها الدكتور الحسن الغشتول كان مدارها حول "فلسفة الأدباء" حيث أشار الأستاذ المحاضر إلى جملة من الأسماء التي مثلت أعلام الأدب والفكر في نفس الوقت؛ ذاكرا أن الحقيقة زئبقية لذلك اشترك الفلاسفة والأدباء في التقاطها والتعبير عنها تارة بالعقل وتارة باللاعقل، تارة بالتصور المنطقي وتارة أخرى بالعبارة الأدبية. لقد وجد دائما ذلك التوتر بين الفلسفة والأدب، ووجدت الحاجة دائما إلى &lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;استكمال النقص المستمر إلى استكمال العبارة المنطقية بالعبارة الفنية، واستدراك العبارة الفنية على العبارة المنطقية. ولهذا نجد أدباء كبارا كتبوا في الفلسفة، وفلاسفة كبارا كتبوا في الأدب. وهكذا اختار الأستاذ المحاضر الحديث عن العديد من الأسماء ممن اشتهروا في عالم الفكر والأدب من القدامى والمحدثين أمثال التوحيدي والعروي والحكيم متوقفا وقفة تأملية عند الإمام الغزالي باعتباره فيلسوفا شاملا استطاع أن يجسد على طريقته علاقة الفلسفة بالأدب من خلال سيرته الفلسفية والأدبية "المنقذ من الضلال" فأمتع من حيث أنه أراد أن يروي سيرته الفكرية، وأفاد من حيث أنه أحب أن يطلعنا على مراحل تدرجه في تحصيل الحقيقة التي لا يقارنها إمكان الغلط والوهم. وفي جو من الحوار التربوي والفكري، تناول الحاضرون من التلاميذ والتلميذات والأساتذة جملة من القضايا حول مستقبل الفلسفة في صيغتها الأدبية، ودورها في الأدب، ودورهما في عالمنا المعاصر، وحول تأثير الفلسفة في مواقف عميد الأدب الدكتور طه حسين من الأدب الجاهلي، ومسار "الفلسفات الهدامة" التي تصاغ في قوالب أدبية كالرواية والمسرح، وسر ميل الفلاسفة إلى الأدب مع اختلافه عن مجال اشتغالهم، وطبيعة هذا الارتباط وغيرها من القضايا الفكرية والأدبية. في ختام العرض، شكر محمد بلال أشمل الأستاذ المحاضر وجمهور التلاميذ والتلميذات والأساتذة وإدارة الثانوية في شخص السيدة الناظرة الأستاذة حفيظة بلقاضي وضرب لهم موعدا آخر في إحدى المناسبات الفكرية والثقافية.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;br /&gt;&lt;img src="http://asofilotetuani.jeeran.com/files/53973.jpg" title="الأستاذ المحاضر د.الغشتول" /&gt;</description><pubDate>Sat, 20 Jan 2007 00:44:00 GMT</pubDate><comments>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/1/146064.html#comments</comments><author>الجمعية الفلسفية التطوانية&lt;asofilotetuani@yahoo.es&gt;</author><category domain="http://asofilotetuani.jeeran.com/categories/الفلسفة_في_المدينة_التطوانية/">الفلسفة في المدينة التطوانية</category></item><item><title>الفلسفة في عالمنا (1) &amp;quot;مفهوم الحق بين الفلسفة والقانون&amp;quot; لأويس المصطفى</title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/1/130219.html</link><guid isPermaLink="false">130219</guid><description>&lt;DIV class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;بمناسبة الاحتفال باليوم العامي للفلسفة، نظمت "الجمعية الفلسفية التطوانية" سلسلة من المحاضرات الفكرية والثقافية في ثانويات مدينتنا التأهيلية بين 21 من شهر نوفمبر إلى الفاتح من شهر دجنبر الماضي. وقد انطلق الاحتفال بثانوية المنصور الذهبي للتعليم الخاص بمحاضرة تحت عنوان "مفهوم الحق بين الفلسفة والقانون" ألقاها الأستاذ أويس المصطفى أعقبتها حفلة شاي تبودلت خلالها كلمات شكر بين الجمعية والقائمين على الثانوية المستضيفة للنشاط. فيما يلي الكلمة التي ألقاها باسم "الجمعية الفلسفية التطوانية" الأستاذ محمد الكويرة العمراني:&lt;/SPAN&gt;&lt;/DIV&gt;
&lt;DIV class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/DIV&gt;
&lt;DIV class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;السيد مدير ثانوية المنصور الذهبي للتعليم الخاص &lt;/SPAN&gt;&lt;/DIV&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;السيد رئيس "الجمعية الفلسفية التطوانية" &lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;السادة الأساتذة والمربون&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;أصدقائي التلاميذ والتلميذات&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;أيها الحضور الكريم،&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;احتفالا باليوم العالمي للفلسفة، قضت إرادة "الجمعية الفلسفية التطوانية" أن تنظم سلسلة من المحاضرات الفكرية بالثانويات التاهيلية بمدينتنا انطلاقا من اليوم وإلى غاية الفاتح من شهر دجنبر من العام الحالي تحت شعار "الفلسفة في عالمنا". وتكتسي أهمية هذه المحاضرات من كونها تنظم داخل فضاء تربوي وتعليمي هو "الليسيوم" الذي جعله أرسطو في المدينة اليونانية مجمعا للحكمة والعلوم. إن "الثانوية" في نظرنا هي مكان المستقبل؛ ففيها يصار إلى صناعة عقول ووجدان أبنائنا وبناتنا ممن ينتظر أن يصبحوا في موقع المسؤولية الفكرية والسياسية والاجتماعية في مغرب الغد. ووعيا منها بهذه الأبعاد، قررت "الجمعية الفلسفية التطوانية" التوجه إلى "الأساسيات" لكي تخاطب فيها ومنها مستقبل المغرب تكسيرا لهذه العقيدة الخاسرة في سوق التربية والتعليم ونقصد بها عقيدة الإحباط والتشاؤم التي باتت تنظر إلى كل عمل مواز للدرس النظامي عملا بغير جدوى ولا بال مبررة بذلك روح اليأس التي فشت في جثتها، فارتاحت من حيث اعتقدت أنها تتذاكى، في تعلات لا تسعفها في تبرير حتى استقالتها عن مسؤوليتها الفكرية والتربوية التي تمارسها بما تتخفى وراءه من أعباء الدرس النظامي. ولقد وقع اختيار "الجمعية الفلسفية التطوانية" في هذا السياق على ثانوية المنصور الذهبي للتعليم الخاص وفاء منها أولا لهذه المؤسسة التي احتضنت ورجال ونساء "الجمعية الفلسفية التطوانية"، وثانيا لتأكيد ما يكاد يهضم من حقوق بعض المعاهد التربوية التي تتهم في نزاهتها من كونها لا تسعى إلا إلى تكوين الرأسمال المادي دون البشري. &lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;إن انطلاق احتفالات "الجمعية الفلسفية التطوانية" من هذه المؤسسة يؤكد على ان التربية أمانة جماعية في عنق الدولة والمجتمع المدني وان كلاهما معني بالمستقبل من حيث هو مصير جماعي لا من حيث هو مصير فردي أو فئوي... فشكرا لثانوية المنصور الذهبي ولكافة القائمين عليها.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;أيها الحضور الكريم،&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; DIRECTION: rtl; unicode-bidi: embed; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-MA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; mso-bidi-language: AR-MA"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;موضوع محاضرتنا اليوم في هذه السلسلة من المحاضرات هو "مفهوم الحق بين الفلسفة والقانون". وغير خاف عليكم ما لهذا الموضوع من خطورة فكرية وسياسية واجتماعية في عالمنا اليوم مع تزايد الاهتمام بحقوق الإنسان جزئيا وكليا. إن التجربة أظهرت كم هو حجم الآفات التي تنطوي عليها سواء على مستوى الممارسة الفعلية في المطالبة بالحقوق والسعي إلى إثباتها، أو على مستوى النظري في التفكير في الحقوق من حيث الأصول والخلفيات الفكرية والفلسفية. ولذلك تأتي ضرورة إعادة النظر في مسألة الحق وتأصيله في حقل الفلسفة، وتجذيره في فضاء القانون حتى يتم تجاوز تلك الآفات من اجل استقامة الحق في النظرية، وصلاحه في الممارسة. صاحب المحاضرة الأستاذ أويس المصطفى محام متدرب من هيأة تطوان، يمارس الحق فعليا، ويفكر فيه نظريا فباسمكم جميعا نشكره على حضوره بيننا وعلى مساهمته في الاحتفال باليوم العالمي للفلسفة كما نشكركم على دعمكم لمسيرة جمعيتنا الفكرية والثقافية.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;&lt;br /&gt;&lt;img src="http://asofilotetuani.jeeran.com/files/52445.jpg" title="الثانويون بين الفلسفة والقانون" /&gt;</description><pubDate>Wed, 10 Jan 2007 20:30:00 GMT</pubDate><comments>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2007/1/130219.html#comments</comments><author>الجمعية الفلسفية التطوانية&lt;asofilotetuani@yahoo.es&gt;</author><category domain="http://asofilotetuani.jeeran.com/categories/الفلسفة_في_المدينة_التطوانية/">الفلسفة في المدينة التطوانية</category></item><item><title>فلسفة العمران في المدينة العتيقة/ أحمد بنعجيبة</title><link>http://asofilotetuani.jeeran.com/archive/2006/12/127612.html</link><guid isPermaLink="false">127612</guid><description>&lt;DIV class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: 191.5pt"&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 12pt"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 12pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; TEXT-DECORATION: underline"&gt;ننشر فيما يلي عرض الأستاذ أحمد بنعجيبة الذي ألقاه في الأيام الفلسفية الرمضانية الأولى المنظم من لدن "الجمعية الفلسفية التطوانية" خلال شهر رمضان الماضي وهو بعنوان "فلسفة العمران في المدينة العتيقة".&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/DIV&gt;
&lt;DIV class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify; tab-stops: 191.5pt"&gt;&lt;SPAN style="FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: 12pt"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 12pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'; TEXT-DECORATION: underline"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/DIV&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;أستهل مداخلتي هاته بقولة الدكتور يحي الوزيري من جامعة القاهرة في كتابه "العمارة الإسلامية والبيئة" : "لا يمكن فهم العمارة الإسلامية إلا بنظرة شمولية ، وأكثر تعمقا".&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;          حقا إن مناولة قضية كالتي بين أيدينا يحدده الفهم الجيد&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;للإيواليات المتحكمة في ظهور المدينة الإسلامية، وتؤطره التقاطعات الكبرى والتي أفضت إلى هذا المنتوج الإنساني الضخم الشديد التعقيد، ومن هذا المنطلق، نتوقف عند حقيقة الحضور القوي والمتميز للبعد الفكري ولقوة التثاقف الذي حصل في هذا الجزء الغربي من العلم العربي-أثناء تأسيس المدينة الإسلامية. فالمعماري المسلم مشبع بثقافات الجوار(الثقافات الفارسية&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;.&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt; الهندية،البزنطية) والمتأصلة في فنون العمارة.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;إن البيئة التي انطلقت منها الدعوة الإسلامية لم تكن تملك تراكما عمرانيا بحجم ما وجد في مصر أو بلاد فارس أو بالهند والصين، اللهم ما ذكر في القرآن الكريم عن عمارة عاد وثمود، وعمارة ملكة سبأ أو "الذين جابوا الصخرة في الواد" ومعناه عمارة البتراء بالأردن (&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;500&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="rtl"&gt;&lt;/SPAN&gt; ق م/&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;106 &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;م) هذه العمارة القبل الإسلامية لم يبق منها معروفا سوى "البتراء" أما في مدن الإسلام الأولى فلم تعرف عمارة على شاكلة عمارة الأولين لكن في المقابل نجد أن العرب تعرفوا على&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="EN-US" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;البناية&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;الهندسية المشخصة في "الكعبة" والتي قدسها عرب ما قبل الإسلام&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;  &lt;/SPAN&gt;شكلا و مضمونا. &lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;فمن حيث شكلها الهندسي &lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;لم يجرؤ أي مكي بناء منزله على شاكلة الكعبة تقديسا لها. وكل بناء&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" dir="ltr" style="FONT-SIZE: 14pt; mso-bidi-font-family: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN dir="ltr"&gt;&lt;/SPAN&gt; &lt;/SPAN&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;خالف شرع أهل مكة كان مصيره الهدم، كما مثل المسجد النبوي قاعدة أولى للعمارة الإسلامية في العالم العربي الإسلامي. وتابع العرب فيما بعد سنة الخلف في بناء مدنهم، فكان المسجد –أكورا- العرب و العمارة العربية، ومنطلقا تفرعت عنه أحياء المدينة بشكل أشبه بدوائر يتمدد شعاعها بالابتعاد عن المركز أي المسجد.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;يرى بعض الباحثين الذين تتأسس أفكارهم على ثنائية الفن والدين كمرجعية للعمارة الإسلامية، أن النموذج الأندلسي والأندلسي المغربي والصقلي، هذه النماذج مجتمعة لها من الخصوصية ما يجعلها تتفرد على مثيلتها الشرقية من حيث دوافع التأسيس و أساليب وتقنيات البناء. صحيح قد نجد تشابها من حيث الشكل والأدوات المستعملة في البناء، لكن ما تميزت به العمارة في الغرب الإسلامي هو الاستعمال الرقيق لهذه الأدوات واللمسات البعيدة عن خشونة الشرق ولعل بيئة الغرب الإسلامي المتشبعة بروح ونفحات البحر الأبيض المتوسط وخضرة المنطقة والتمازج الذي حدث فيها على المستوى البشري كان له وقع حسن في نفسية باني مدنها فكانت حقا تحفا مغروسة في الأرض توهم الناظر أن المدينة الأندلسية التطوانية هي استنساخ للجنة- كما صورها القرآن الكريم- على أرض شمال المغرب.&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN: 0cm 0cm 0pt; TEXT-ALIGN: justify"&gt;&lt;SPAN lang="AR-SA" style="FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arabic Transparent'"&gt;&lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt;         &lt;/SPAN&gt;ونحن في هذه المدينة تطوان -أو تطاوين حسب تسميتها الأمازيغية- نستشعر ما قلناه سلفا عن خلفية الباني ومرجعياته الفكرية، فإن بناء المدينة في هذا الوضع والموقع بالتحديد لم يكن عشوائيا على اعتبار أنه ثمة كانت مخلفات وأطلال تطاوين القديمة التي ذكرها "البكري" و"كاربخال". لكن الأندلسيين استحسنوا موضع وموقع المدينة الأصل و ذلك لسببين، أولهما أمني لان المدينة في هذا الموضع تكون فعلا قد حققت الأمن لساكنتها وعززت قدراتها الدفاعية باعتماد عنصر الارتفاع و الإشراف من موقف قوة على سهل "مرتين" &lt;SPAN style="mso-spacerun: yes"&gt; &lt;/SPAN&gt;المفتوح على البحر، والسبب الثاني هو وفرة الماء الحجارة في عين مكان البناء، أي الاعتماد على مواد محلية دون حاجة لجلبها من أماكن بعيدة في ظرفية زمنية جد حرجة لم تكن لتسمح بمزيد من إضاعة الوقت، إذ العدو أضحى أكثر عزما على إنهاء مشروع الوجود الإسلامي في شبه الجزيرة الأيبيرية..&lt;/SPAN&gt;&lt;/P&gt;
&lt;P class="MsoNormal" dir="rtl" style="MARGIN